Wstęp

Kto z Was jest ze mną odrobinę dłużej ten być może pamięta pierwszą część Niecodziennej Akademii Fotografii w którym stworzyłem ramy dla czegoś co nazywam fundamentalną warstwą pozaobrazową – czyli elementem który stanowi o wadze zdjęcia. Dla różnych kategorii fotografii będą to różne elementy. Zachęcam przypomnieć sobie ten materiał bo rzuca interesujące światło na fotografię.

Fotografia krajobrazowa jako kluczowe elementy traktuje wspomniane miejsce i czas co ma swoje zalety, chociażby takie, że sprzęt odgrywa tutaj niewielką rolę, ale i wady, czytaj nieważne jak dobre jest Twoje fotograficzne rzemiosło – ta gra polega na polowaniu. Musisz wyczekać dobre zdjęcie, albo mieć ogromne szczęście. Żebyście nie musieli wierzyć mi na słowo, sprawdźmy to.

Trzy te same, różne zdjęcia

Kładka świętego Ducha pomiędzy Wyspą Spichrzów a Długim Pobrzeżem – mamy tutaj piękny widok wzdłuż obu stron nabrzeża, ale wybierzmy ten nieco mniej oczywisty, bo w kierunku Zielonego Mostu. Kompozycyjnie rzecz ujmując jest to co najmniej poprawny kadr, z mocnymi liniami które wiodą nasz wzrok w kierunku centrum, z ładnie podkreśloną głębią sceny dzięki stojącym w szeregu zmniejszającym się latarnią ulicznym, do tego piękna architektura po prawej i rzeka Motława pełna refleksów. Całkiem ładne miejsce, ale chyba zgodzimy się co do tego, że w nie najlepszym czasie. Tłum kolorowo ubranych ludzi trochę przeszkadza a i światło nie zachwyca w żaden sposób. Więc warto będzie wybrać inny moment.

Kolejny dzień, kolejne perspektywy, choć miejsce dokładnie to samo, ale sporo zmieniło się dookoła. Jest godzina 5 rano dzięki czemu nie ma tłumów oraz mamy boczne, ciekawsze światło. I w ten prosty sposób, będąc dokładnie w tym samym miejscu przeszliśmy z przeciętnej sceny, typowo wycieczkowej, do co najmniej ciekawej, ewidentnie bardziej klimatycznej.

Ale to nie wszystko. Miałem to szczęście być w Gdańsku jesienią 2025 roku. Była godzina 7 rano, wyszedłem na spacer, a moim oczom ukazał się niesamowity widok. Byłem wtedy w Gdańsku na chwilę, nie miałem ze sobą aparatu, statywu, nic. Tylko 5 letni telefon za 1000 złotych. I tym telefonem, w tym samym miejscu miałem szczęście znaleźć kadr który jest przesycony atmosferą. Wygląda jak rodem wyjęty z Piratów z Karaibów.

Miejsce i czas jest absolutnie kluczem. Na wszystkich 3 zdjęciach mamy to samo miejsce, niemal tę samą kompozycję, różni je tylko czas, za którym idą warunki. Od nazwijmy to przypadkowych warunków na pierwszym zdjęciu, przez solidnie zaplanowane na drugim, po przypadkowo spektakularne na trzecim.

Jak znaleźć dobre miejsce?

Jak wspominałem fotografia krajobrazowa ma w swojej naturze wiele wspólnego z polowaniem. Trzeba po prostu poznać okolice. Można zakreślić interesujący obszar ale potem trzeba się spakować i ruszyć w drogę zachowując przy tym czujność. Możemy jednak ułatwić sobie nieco sprawę za pomocą współczesnej technologii.

Lubię używać Google Earth dzięki czemu mogę z łatwością poznać ukształtowanie terenu niemal w dowolnym miejscu na świecie. Na początek wystarczy nawet prosta wersja przeglądarkowa. Co prawda w miastach sprawdza się średnio, bo tutaj każdy detal ma znaczenie, a na przestrzeni lat wiele potrafi się zmienić. Tutaj chociażby kładka świętego Ducha z której zrobiłem wcześniejsze zdjęcia jeszcze nie istnieje, a wiele budynków Wyspy Spichrzów jest dopiero w budowie. No ale jakiś pogląd jest. Earth dużo lepiej sprawdza się w naturalnym terenie. Spójrzmy na klif w Gdynii Orłowie – mogę w łatwy sposób sprawdzić z której strony będzie wyglądał ciekawiej. W górach to już w ogóle jest cudnie bo nic nie stoi na przeszkodzie abyśmy przeszli się chociażby granią Czerwonych Wierchów podziwiając panoramę Tatr zanim jeszcze znajdziemy się na miejscu i tym samym możemy znaleźć idealny punkt, z którego widok wydaje się nam najciekawszy.

Jednym z przykładów zdjęcia, które powstało w wyniku solidnego zaplanowania jest wschód słońca w Cieńkowie. Odkryłem to miejsce jeszcze w domu, sprawdziłem jak wygląda, a na miejsce jechałem już tylko wyegzekwować ten kadr.

Innym sposobem jest zwyczajna, codzienna uważność. Jasne, są miejsca bardziej i mniej nasycone pięknem, ale niezależnie od tego gdzie mieszkasz, na pewno w okolicy jest coś ładnego, tylko trzeba zacząć się rozglądać i zadawać proste pytanie – jak wyglądałoby to miejsce gdyby – pod gdyby kryje się inny czas, inna pora roku, inna pogoda, po prostu inne warunki.

W ten sposób zrobiłem chociażby to zdjęcie na Żabich Dołach – nieopodal miejsca w którym niegdyś mieszkałem. Co więcej wróciłem tam innym razem i zrobiłem kolejne, z podobnego, jeśli nie identycznego miejsca, ale w zupełnie innych warunkach – kolejny przykład, że to nie tylko miejsce, ale też czas. Dlatego jeśli mieszkasz w miejscu, które wydaje się nudne, kluczem będzie wyczekanie właściwego momentu.
Alternatywnie można pojechać w miejsce znane ze swojej malowniczości, takie jak chociażby Morskie Oko ale wówczas szczególny nacisk warto położyć na czas.

Odpowiedni czas

Bo czas to nie tylko rano, po południu, wieczorem, w nocy, ale to też konkretne dni – bo na przykład w weekendy będzie więcej ludzi, w tygodniu mniej. To są konkretne miesiące – wiadomo pory roku i co za tym idzie liście na drzewach, ich brak, śnieg na ziemi lub kałuże. A jak dodamy do tego kąt padania światła oraz pogodę to sprawa robi się wyjątkowo skomplikowana. Pewne rzeczy musimy oszacować z doświadczenia na przykład ilość ludzi czy fotogeniczność pór roku ale pogodę i światło możemy już sprawdzić. Jeśli chodzi o pogodę niezmiennie polecam meteo.pl.

Przeglądając prognozę na meteo ujrzymy wykres, który na pierwszy rzut oka prezentuje się nieco skomplikowanie, ale legenda wszystko tłumaczy. Poza tym, że sprawdzimy jak się ubrać aby nie zmarznąć to dla mnie najbardziej interesującym obszarem jest zamglenie i zachmurzenie. Wbrew pierwszej intuicji nie polecam wyczekiwać słonecznych dni, a szukać takich na granicy, gdzie dużo się dzieje na niebie.

Drugim elementem jest kąt padania światła. O ile w mieście lubię używać ShadowMap.org bo rzutuje cień od trójwymiarowych modeli budynków, to niestety w darmowej wersji nie możemy zmienić daty. Zwykle to nie jest duży problem bo rzadko planuje zdjęcia na wiele miesięcy do przodu, ale gdyby była jednak taka potrzeba to wówczas używam SunCalc.org gdzie nie ma żadnych ograniczeń. Tak czy inaczej, dzięki tym serwisom wiem dokładnie gdzie słońce pojawi się o wybranej przeze mnie godzinie. Co więcej okazuje się, że pewne zdjęcia są możliwe do zrealizowania tylko w pewnych miesiącach.

Chodził mi na przykład po głowie kadr gdzie spacerujący ulicą Narutowicza w kierunku Politechniki Gdańskiej mężczyzna w płaszczu, miał być oświetlony wschodzącym idealnie wzdłuż ulicy słońcem, generując długie cienie. Okazało się, że taka sytuacja nigdy nie będzie miała miejsca. Najbliżej tego scenariusza będę w najdłuższym dniu w roku to jest 21 czerwca, ale nawet wtedy słońce nie pojawi się idealnie wzdłuż ulicy. Więc w moim wymarzonym oświetleniu ten kadr nigdy nie zaistnieje. Dlatego tak bardzo lubię tę analogię z polowaniem bo to mi przypomina sytuację zasiadki na migrujący gatunek, tylko w tym wypadku tym gatunkiem jest światło. Ono pojawia się w wybranych miejscach tylko przez jakiś czas w roku, tak jak bociany pojawiają się w Polsce tylko na kilka miesięcy.

Nic się nie wydarzy jeśli się nie ruszysz

Nawet jeśli wszystko dokładnie zaplanujemy najtrudniejsze jest dopiero przed nami bo teraz trzeba to wyegzekwować. Bo ile to już razy w myślach zdobywałem wszystko aby potem przegrać walkę z budzikiem. Nic się nie wydarzy jeśli się nie zbierzesz. Co więcej, nawet jeśli się zbierzesz, to zwykle dopiero początek serii. Bo u mnie częstym schematem jest taka sekwencja, że jadę na miejsce, najczęściej na wschód słońca, bo lubię to światło i jest mało ludzi, więc jestem odpowiednio wcześnie, ale jest na tyle ciemno, że szukanie kompozycji w nowym miejscu jest wówczas dosyć problematyczne. Potem wschodzi słońce, coś się pojawia i orientuje się, że mogłoby to wyglądać lepiej więc w pośpiechu szukam innych kompozycji, czas ucieka i w końcu idealny moment mi umyka. No ale być może na otarcie łez uda mi się chociaż znaleźć swoją wymarzoną kompozycję tego pierwszego dnia.

Więc pojawiam się w tym miejscu kolejny raz, wiedząc już dokładnie czego się spodziewać i czego oczekuje, ale tym razem na przykład pogoda nie współpracuje. Więc pojawiam się w tym miejscu kolejny raz i tak aż do skutku. Najtrudniej, przynajmniej mi, znaleźć w sobie tę wytrwałość gdy od kilku tygodni czy miesięcy, pomimo wielokrotnych prób nie udaje Ci się znaleźć żadnego satysfakcjonującego kadru. No ale fotografia pejzażu jest właśnie polowaniem. Trzeba mieć dużo cierpliwości, albo, wracając do początkowej historii, dużo szczęścia, aby znaleźć się we właściwym miejscu o właściwym czasie.

To już wszystko na dziś, mam nadzieję, że materiał nie zdołował perspektywą wielu nieudanych plenerów, po to by znaleźć jedno dobre zdjęcie. Zapewniam, że nic nie smakuje tak dobrze jak kawa po takim porannym polowaniu. Zachęcam do zobaczenia filmu na serwisie youtube i zostawienia komentarza, niemal każdy spotyka się z odpowiedzą, kciuk w górę również mile widziany oraz oczywiście rozważcie subskrypcję kanału, aby być informowany o każdym materiale. Dzięki za wspólnie spędzony czas i do następnego!